صفحه اول سایت ترمه خجسته

خبرنامه




آرای کاربران

به نظر شما زیباترین صنایع دستی ایران کدامست؟
 
طراحی نقوش ترمه چاپ نامه الکترونیک

منشا اصلی طرح بوته جقه همان گلهای صفوی است. در قرن هفدهم گلها و بوته ها نسبت به محور عمودیشان تقارن دارند. گلهای صفوی که غالبا همان گل محمدی هستند یک گل بزرگ در قسمت فوقانی بوته دارند. گل فوقانی به دلیل بزرگی و وزنش گاه خمیده نشان داده می شود و این حالت رفته رفته در میان طراحان مطلوب واقع گردید تا اینکه در اواخر قرن 18و19به صورت بته جقه درآمد و موجودیت اولیه خود را که بوته گل باشد از دست داد و فقط فرم آن باقی ماند. بته های متناوب سورمه ای و قرمز که با اینکه گل درشت فوقانی را ندارند هنوز ساقه بوته شان آشکار است. با دقت بیشتر مشاهده می شود که ساقه بته ها متصل به گیاهی هستند که به طور اریبی قرار گرفته اند. در این طرح چون خواسته اند که گیاه اصلی جلب توجه کند آنرا از روی بته ها رد کرده اند. در طرحهای ترمه بوته ها اکثرا متمایل به طرف چپ هستند .بوته های متمایل به طرف راست کمیابند یا گل درشت متمایل به راست نیست ;بلکه یک شاخه از بوته است که به طرف راست متمایل شده است.

شال کمربندی نوع دیگری از شال کشمیری است که به ایران کمتر صادر می شده است. چون این شال را هندی ها به صورت لباس ساری می پوشیدند. عموما میانه این شالها ساده است ولی دوطرف آنها سرپته دارد که بته های بزرگ با چند رج حاشیه می خورد. طول این شالها حدود دو متروهفتادوپنج سانتیمتر و عرض آنها حدود 80سانتیمتر می باشد. شال کمربندی میانه خالی به صورت کامل خیلی نادر است چون میانه ساده خیلی زودتر از بین می رود و قابل تعمیر هم نیست وقتی وسط آن از بین می رفت دوسر پته آن را به هم می دوختند و یک بقچه از آن درست می کردند.ظریف ترین و دقیق ترین شال کشمیری شال رضوی می باشد. این شالها دارای بته های بزرگ هستند. بته های مختلف شالهای رضوی را طوری طرح می کنند که از زیر و روی یکدیگر رد می شوند و غالبا قدری تامل لازم است که نقشه های مختلف برای بیننده ظاهر شوند. ظرافت تارها و تنوع رنگها ایجاب می کرد که این شالها در قسمتهای مختلف بافته شوند و به هم متصل شوند. بسیاری از این شالها میانه سیاه دارند و این سیاه برای یکدست شدن باید هم تاروپود سیاه داشته باشد و چون قسمتهای دیگر غالبا زمینه سفید یا قرمز دارند باید هر قسمت جدا بافته شود. کشمیریها چنان مهارتی در جفت کردن ترمه داشته اند که گاه نمی توان باور کرد که این شالها یک تکه بافته نشده اند.

ترمه خجسته مهم ترین و پرمصرف ترین رنگی که در ترمه های ایران و کشمیر به کار می رفته رنگ نیل بوده که از آبی روشن تا سورمه ای تیره را به وجود می آورده است و همچنین با رنگ اسپرک ایجاد رنگ سبز و با قرمز دانه تولید رنگ بنفش را می کرده است. شاید بتوان گفت که در تمام ترمه ها به نحوی رنگ نیل به کار رفته است. بعد از نیل رنگ زردی را که از اسپرک میگرفتند به خاطر اینکه رنگ بسیار ملایم و ثابتی دارد مورد استفاده زیاد بوده و ریشه رناس هم از رنگهای بسیار متداول قرمز در ایران و کشمیر بوده است.شال بسیار خوبی از رنگهای نیل و قرمزدانه و اسپرک وجود دارد که با یکدیگر تشکیل طرح رنگی بسیار جالبی را داده اند. با اینکه این سه رنگ رنگهای متضاد هستند ولی به طور عجیبی باهم هماهنگی دارند. این هماهنگی عجیب رنگهای زنده است که ترمه های ایرانی و کشمیری را به عنوان کارهای متمایز هنری در جهان مشهور و شناخته شده است.

اصولا نقش های ترمه قدیمی است و قدمت این نقوش به 400تا 600سال می رسد. این نقش ها به صورت توارثی و از پدر به پسر نسل به نسل به زمان حال رسیده است. ترمه بافان در واقع به ریزه کاری های نقش هائی که در اختیارشان هست آگاه و بعضی از استادان هم شناخت بیشتری درمورد این نقوش و تنظیم آنها دارند.از جمله ترمه بافانی که از نقش های قدیمی در ترمه های خود استفاده می کنند می توان از :
1- شیمیائی
2- حاجی علی آقا خجسته
3- استاد غلام صنعتی
4- علی محمد دوست حسینی نام برد . لازم به تذکر است که ترمه یا رضاترکی که در یزد بافته می شود از نخ و ابریشم است و ترمه اصلی که در کرمان تهیه می گردد از جنس پشمی است.
پارچه های ابریشمی پیراهنی (غیر از ترمه و زری) و پارچه های نخی از نظر نقوش به دلیل عرضه زیاد و تنوع سلیقه مصرف کنندگان و مد شدن نقش های تازه مرتبا در حال تغییر و تحول است و نقوشی که 20تا 30 سال قبل در این پارچه ها به کار می رفته اکنون دیده نمی شود. البته این نقوش ساده تر از نقوش پیچیده ترمه است و به همین دلیل از اهمیت کمتری برخوردار می باشد.نقوش پارچه های ابریشمی پیراهنی و نخی توسط نقش بندان یزدی طراحی و یا از نقوش خارجی به صورت تقلید صد درصد و یا الهام گیری انجام می شود.

طراحی در نزد پارچه بافان یزدی مفهومی غیر از معنی واقعی خود دارد. و به عمل تشریح نقش توسط نقش بند یا شخص دیگری که به جزئیات نقش آگاهی کامل دارد و با راهنمائی شخصی که تارها را مطابق قاعده ای خاص منظم کرده و چله ها (دسته های تار) را بر اساس قرار معین می پیچد و از داخل شانه های مخصوص وردها عبور داده و کار طراحی پایان می پذیرد. چنانچه از مطالب فوق برمی آید طراحی جنبه کاملا فنی را داراست. و نقش بندی نیز جنبه هنری دارد و معمولا نقش بندان طراحی نیز می دانند.عمل طراح در دو قسمت عمده شکل می گیرد:
1- مرحله تشریح نقش توسط نقش بند یا استاد طراح که از روی نمونه پارچه نقش را تشخیص داده و تشریح می کنند و هرکسی نمی تواند نقوش پیچیده را دریابد و به این دلیل این قسمت از کار از اهمیت فراوانی برخوردار است.
2-مرحله آماده کردن دستگاه برای بافتن پارچه ای با نقش موردنظر که این مرحله از کار پیاده کردن نقش تشریح شده بر روی وسائل و ابزار فنی دستگاه و تنظیم وردها را شامل می شود.
3- نقش ها و طرح هائی که در قدیم و جدید بافته می شده عبارتند از :

1- نقش ترمه بند که در شال های ترمه کرمان نیز دیده می شود.
2- نقش مادر و بچه
3- نقش بته خرقه
4- نقش محرمات
5- نقش افشان بند
6- نقش لری (که حاج علی آقا بافته است )

ترمه های یزدی اکثرا دارای نقوش راه راه هستند و یا دارای گلهای شاه عباسی هستند که از نقوش قدیمی می باشند.از ترمه به عنوان پرده ای و بقچه و رومیزی و جانمازی نیز در تهیه انواع لباس های زیبا استفاده می گردد. ضمن آنکه از این پارچه ظریف به صورت تکمیلی آن می توان انواع کیف های زنانه و مردانه و نیز پشتی را تولید و عرضه نمود.طرح های موجود به اسامی زیر معروف اند:

1- طرح بته اژدری
2- طرح بته کشمیری
3- طرح بته جقه ای
4 - طرح بته گلزاری
5- طرح بته بادامی
6- طرح بته خوابیده
7- طرح بته تاجی
8- طرح بته کنگره ای
9- طرح بته کلاغی